Evdə Qoca və Xəstə Baxımı: Ailələrin Ən Çox Etdiyi Səhvlər. Sevdiyiniz İnsana Evdə Baxırsınızsa, Bu Yazını Oxumadan Keçməyin

Evdə Baxım Niyə Göründüyündən Daha Mürəkkəbdir?

Bir gün hər birimizin həyatında çətin bir qərar verməli olduğumuz an gələ bilər. Yaşlandıqca gücü azalan valideynlərimiz, uzunmüddətli müalicəyə ehtiyacı olan yaxınlarımız və ya əməliyyatdan sonra xüsusi qayğı tələb edən ailə üzvlərimiz evdə baxıma ehtiyac duyurlar. Əksər insanlar üçün bu proses sevginin, məsuliyyətin və fədakarlığın göstəricisidir. Lakin çox vaxt yalnız yaxşı niyyət kifayət etmir.

Bir çox ailə evdə baxım prosesinə hazır olmadığını yalnız müəyyən problemlər ortaya çıxdıqdan sonra anlayır. Maraqlıdır ki, yaşlı və xəstə baxımı zamanı baş verən problemlərin böyük hissəsi xəstəliyin özündən deyil, gündəlik qulluq zamanı edilən kiçik, lakin vacib səhvlərdən qaynaqlanır. Bu səhvlər bəzən xəstənin vəziyyətinin ağırlaşmasına, infeksiyalara, yataq yaralarına, qidalanma pozğunluqlarına və hətta xəstəxanaya yenidən yerləşdirilməsinə səbəb ola bilər.

Ən təhlükəlisi isə budur ki, ailələrin çoxu bu səhvləri etdiklərinin fərqində olmurlar.

Evdə Qoca və Xəstə Baxımı Niyə Getdikcə Daha Vacib Mövzuya Çevrilir?

Müasir dövrdə insanların ömür uzunluğu artır. Tibbin inkişafı sayəsində əvvəllər ağır hesab edilən bir çox xəstəliklərlə insanlar uzun illər yaşaya bilirlər. Bunun nəticəsində evdə yaşlı və xroniki xəstə baxımı dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi Azərbaycanda da getdikcə daha aktual mövzuya çevrilir.

Statistik göstəricilər göstərir ki, yaşlı insanların əksəriyyəti qocalar evində deyil, öz ailələrinin yanında qalmağa üstünlük verir. Bu isə ailə üzvlərinin üzərinə əlavə məsuliyyət qoyur. Evdə baxım yalnız yemək vermək və dərman içirtməkdən ibarət deyil. Bu proses insanın fiziki, psixoloji və sosial ehtiyaclarının qarşılanmasını tələb edir.

Səhv №1: Xəstənin Hərəkətsiz Qalmasını Normal Hesab Etmək

Evdə qulluq zamanı edilən ən böyük səhvlərdən biri xəstənin hərəkətsiz qalmasını normal qəbul etməkdir. Bir çox insanlar düşünür ki, xəstə nə qədər çox yataqda qalsa, bir o qədər tez sağalar. Əslində isə uzun müddət hərəkətsiz qalmaq bədəndə çoxsaylı problemlər yaradır.

Əzələlər zəifləyir, qan dövranı pozulur, ağciyərlərdə durğunluq yaranır və təzyiq yaralarının əmələ gəlmə riski artır. Həkim tərəfindən xüsusi qadağa qoyulmadıqda xəstənin imkanları daxilində hərəkət etməsi təşviq edilməlidir.

Məsələn, yataq xəstəsi olan insanın sadəcə oturaq vəziyyətə gətirilməsi belə qan dövranını yaxşılaşdıra bilər. Əgər xəstə yeriyə bilirsə, qısa məsafələrdə gəzmək onun ümumi sağlamlığına müsbət təsir göstərir.

Səhv №2: Kifayət Qədər Maye Qəbuluna Nəzarət Etməmək

Digər geniş yayılmış problem maye qəbulunun kifayət qədər olmamasıdır. Yaşlı insanlarda susuzluq hissi gənclərlə müqayisədə zəifləyir. Bu səbəbdən onlar çox vaxt su içməyi unudurlar.

Ailə üzvləri də bunu nəzərdən qaçırdıqda ciddi problemlər yarana bilər. Susuzlaşma halsızlıq, başgicəllənmə, qan təzyiqində dəyişikliklər, qəbizlik və böyrək problemlərinə səbəb ola bilər.

Xüsusilə yay aylarında və qızdırma zamanı maye balansının qorunması daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Çay, şorba və digər mayelər də ümumi maye qəbuluna daxil olsa da, adi su əsas mənbə hesab olunur.

Səhv №3: Qidalanmanı İkinci Plana Keçirmək

Qidalanma mövzusu ailələrin ən çox səhv etdiyi sahələrdən biridir. Bir çox hallarda yaşlı insanın iştahsızlığı normal qəbul edilir. Bəzən isə xəstəyə yalnız onun sevdiyi yeməklər verilir. Nəticədə qidalanma balansı pozulur.

Əslində isə xəstəlik dövründə orqanizmin zülala, vitaminlərə və minerallara olan ehtiyacı daha da artır. Yetərsiz qidalanma immun sistemini zəiflədir, yaraların sağalmasını ləngidir və ümumi bərpa prosesini çətinləşdirir.

Xəstənin gündəlik qida rasionunda zülal mənbələri, tərəvəzlər, meyvələr və keyfiyyətli yağlar balanslı şəkildə yer almalıdır.

Səhv №4: Gigiyena Qaydalarına Kifayət Qədər Əməl Etməmək

Gigiyena məsələsində edilən səhvlər bəzən birbaşa infeksiya riskini artırır. Evdə baxım zamanı əllərin düzgün yuyulmaması, birdəfəlik əlcəklərdən istifadə edilməməsi və ya sarğıların vaxtında dəyişdirilməməsi ciddi nəticələr doğura bilər.

Xüsusilə açıq yaraları, kateteri və ya digər tibbi müdaxilələri olan xəstələrdə gigiyena qaydalarına ciddi riayət edilməlidir.

Bir çox ailələr xəstənin yatağının təmizliyinə lazımi diqqət ayırmırlar. Halbuki yataq dəstlərinin müntəzəm dəyişdirilməsi həm gigiyena, həm də rahatlıq baxımından vacibdir.

Səhv №5: Təzyiq Yaralarının İlk Əlamətlərini Görməzdən Gəlmək

Yataq yaraları evdə baxım prosesində ən ciddi problemlərdən biri hesab olunur. Tibbdə bunlara təzyiq yaraları deyilir. Bu yaralar insanın uzun müddət eyni vəziyyətdə qalması nəticəsində yaranır.

Ən çox kürək, omba, daban və dirsək nahiyələrində müşahidə edilir. Təəssüf ki, bir çox ailə ilk mərhələdə yaranan qızartıları əhəmiyyətsiz hesab edir. Halbuki erkən mərhələdə görülən tədbirlər sonradan yaranacaq ciddi problemlərin qarşısını ala bilər.

Xəstənin vəziyyətinin mütəmadi dəyişdirilməsi, xüsusi antidekubit döşəklərdən istifadə edilməsi və dərinin gündəlik yoxlanılması bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Səhv №6: Dərmanların Qəbuluna Düzgün Nəzarət Etməmək

Dərmanların düzgün qəbul edilməməsi də tez-tez rast gəlinən problemlərdəndir. Yaşlı insanların əksəriyyəti eyni vaxtda bir neçə dərman qəbul edir.

Dozanın unudulması, təkrar verilməsi və ya qəbul saatlarının qarışdırılması ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bu səbəbdən dərman cədvəli hazırlanması və hər qəbulun qeyd olunması tövsiyə edilir.

Həkim məsləhəti olmadan dərmanların dəyişdirilməsi və ya dayandırılması isə təhlükəli nəticələr yarada bilər.

Səhv №7: Xəstənin Psixoloji Vəziyyətini Nəzərə Almamaq

Evdə qulluq zamanı ən çox diqqətdən kənarda qalan mövzulardan biri psixoloji sağlamlıqdır. İnsanlar çox vaxt fiziki problemlərə fokuslanır, lakin emosional vəziyyətin də ən az fiziki sağlamlıq qədər əhəmiyyətli olduğunu unudurlar.

Uzun müddət yataqda qalmaq, başqalarından asılı vəziyyətə düşmək və sosial həyatdan uzaqlaşmaq insanlarda depressiya riskini artırır. Yaşlı insanlar tez-tez özlərini yük kimi hiss etməyə başlayırlar.

Xəstə ilə söhbət etmək, onun fikirlərini dinləmək, ailə tədbirlərinə cəlb etmək və gündəlik qərarlarda iştirakını təmin etmək psixoloji rifah baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Səhv №8: Evdə Təhlükəsiz Mühit Yaratmamaq

Təhlükəsizlik evdə baxımın vacib hissəsidir. Yaşlı insanların yıxılması bütün dünyada ciddi sağlamlıq problemlərinin əsas səbəblərindən biridir.

Dəhlizlərdəki artıq əşyalar, sürüşkən xalçalar, zəif işıqlandırma və yüksək pillələr təhlükə yarada bilər. Hamam və tualetdə tutacaqların quraşdırılması, gecə işıqlandırmasının təmin olunması və sürüşməyən ayaqqabılardan istifadə edilməsi yıxılma riskini azaltmağa kömək edir.

Evdə Baxımda Tibbi Sərf Materiallarının Rolu

Evdə qulluq zamanı tibbi sərf materiallarının rolu danılmazdır. Birdəfəlik əlcəklər, dezinfeksiya vasitələri, steril sarğı materialları, tibbi altlıqlar, böyüklər üçün bezlər, termometrlər, təzyiq aparatları və digər vasitələr gündəlik qulluğun daha təhlükəsiz və rahat təşkil olunmasına imkan verir.

Keyfiyyətli tibbi sərf məhsulları həm xəstənin rahatlığını artırır, həm də infeksiya riskinin azaldılmasına kömək edir. Buna görə istifadə olunan məhsulların keyfiyyətli və etibarlı mənbədən alınması vacibdir.

Baxıcının Sağlamlığı da Ən Az Xəstənin Sağlamlığı Qədər Vacibdir

Bir çox ailə üzvü bütün diqqətini xəstəyə yönəldir və öz ehtiyaclarını unudur. Lakin baxıcının fiziki və psixoloji vəziyyəti də ümumi baxım keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Daimi yorğunluq, yuxusuzluq və stress zamanla emosional tükənməyə səbəb ola bilər. Buna görə ailə üzvləri arasında vəzifələrin bölüşdürülməsi və lazım olduqda peşəkar yardım alınması tövsiyə olunur.

Evdə qoca və ya xəstə baxımı sadəcə gündəlik ehtiyacların qarşılanması deyil. Bu, insanın ləyaqətinin qorunması, həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi və özünü təhlükəsiz hiss etməsinin təmin edilməsidir.

Ailələrin ən çox etdiyi səhvləri vaxtında tanımaq və onların qarşısını almaq həm xəstənin, həm də baxıcının həyatını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Düzgün gigiyena, balanslı qidalanma, təhlükəsiz mühit, emosional dəstək və keyfiyyətli tibbi sərf materiallarından istifadə evdə uğurlu baxımın əsas şərtləridir.

Sevdiyiniz insanın daha rahat, daha təhlükəsiz və daha sağlam həyat sürməsi çox vaxt böyük tibbi müdaxilələrdən deyil, hər gün atılan düzgün addımlardan başlayır.

Hazırlayan: Elnur Musabəyli