Təmiz Hava: Hər Gün Cəmi 30 Dəqiqə Açıq Havada Keçirməyin Bədən və Beyinə Təsiri

Nə Vaxt Sonuncu Dəfə Həqiqətən Təmiz Hava Aldığınızı Xatırlayırsınız?

Səhər evdən çıxırıq, avtomobilə və ya ictimai nəqliyyata minirik, günün böyük hissəsini ofisdə, mağazada, istehsalat sahəsində və ya evdə keçiririk. Axşam yenidən qapalı məkana qayıdırıq. Bir çox insan üçün adi görünən bu həyat tərzi əslində insan orqanizminin min illərlə formalaşdığı təbii mühitdən xeyli uzaqdır. İnsan bədəni təbiətə uyğun inkişaf edib. Gün işığı, təmiz hava, hərəkət və açıq məkanlar həyatımızın ayrılmaz hissəsi olub. Lakin son yüz ildə urbanizasiya və texnologiyanın sürətli inkişafı nəticəsində insanların böyük hissəsi gününün 80-90 faizini qapalı məkanlarda keçirməyə başlayıb.

Ən maraqlısı isə budur ki, bir çox insan yorğunluğun, diqqət çatışmazlığının, yuxu problemlərinin və hətta səbəbsiz əsəbiliyin səbəbini vitamin çatışmazlığında, yaşda və ya iş yükündə axtarır. Halbuki problem bəzən daha sadə ola bilər: orqanizm kifayət qədər təmiz hava almır. Nəfəs almaq avtomatik baş verdiyi üçün onun keyfiyyəti haqqında nadir hallarda düşünürük. Halbuki hər gün təxminən 20 min dəfə nəfəs alırıq və hər nəfəs sağlamlığımıza birbaşa təsir göstərir.

Ağciyərlərdən Ürəyə: Təmiz Hava Bədənimizi Necə Dəstəkləyir?

İnsan bədənindəki bütün hüceyrələrin yaşamaq üçün oksigenə ehtiyacı var. Bu oksigen ağciyərlər vasitəsilə qəbul edilir və qan dövranı ilə bütün orqanlara daşınır. Ağciyərlər nə qədər effektiv işləyərsə, bədən də bir o qədər səmərəli fəaliyyət göstərər. Açıq havada edilən gəzinti zamanı nəfəsalma ritmi dəyişir, ağciyərlərin ventilyasiyası artır və orqanizm daha çox oksigen qəbul edir.

Bu proses yalnız nəfəsalma sisteminə deyil, ürək-damar sisteminə də müsbət təsir göstərir. Ürək fasiləsiz olaraq bədənin bütün hüceyrələrinə oksigen daşıyan qanı vurur. Oksigen təminatı yaxşılaşdıqda toxumaların qidalanması da yaxşılaşır. Məhz buna görə bir çox insan parkda və ya meşəlik ərazidə qısa gəzintidən sonra özünü daha enerjili hiss edir.

Müasir şəhərlərdə avtomobil sıxlığı, sənaye tullantıları və digər çirkləndirici mənbələr havanın keyfiyyətinə təsir göstərə bilir. Buna görə də yaşıllıq sahələrinin, parkların və ağaclarla zəngin ərazilərin sağlamlıq üçün əhəmiyyəti son illərdə daha çox vurğulanmağa başlayıb. Şəhər planlaşdırılmasında belə yaşıl zonaların artırılması artıq yalnız estetik məsələ deyil, ictimai sağlamlıq məsələsi kimi qiymətləndirilir.

Beynimiz Təmiz Havaya Düşündüyümüzdən Daha Çox Ehtiyac Duyur

Bədənimizdə oksigenə ən çox ehtiyac duyan orqanlardan biri beyindir. Beyin ümumi bədən çəkisinin kiçik hissəsini təşkil etsə də, istifadə olunan oksigenin təxminən 20 faizini sərf edir. Bu fakt təkbaşına göstərir ki, nəfəs aldığımız havanın keyfiyyəti düşüncə qabiliyyətimizə, yaddaşımıza və diqqətimizə təsir edə bilər.

Uzun müddət qapalı mühitdə işləyən insanların günün sonuna yaxın diqqətinin azalması təsadüfi deyil. Havasız mühitdə karbon qazının səviyyəsi yüksəlir və bu, yorğunluq hissini artırır. Buna görə də bir çox müasir şirkətlər artıq iş yerlərində havalandırma sistemlərinə xüsusi diqqət ayırırlar.

Açıq havada qısa gəzinti beynə sadəcə oksigen vermir. Təbiət görüntüləri, yaşıllıq, quş səsləri və açıq məkan hissi beynin stressə reaksiyasını da dəyişə bilir. Son illərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, təbiətlə müntəzəm təmas insanlarda emosional gərginliyin azalmasına və ümumi rifah hissinin artmasına kömək edə bilər.

Məhz buna görə dünyanın müxtəlif ölkələrində “təbiət terapiyası”, “yaşıl reseptlər” və “forest bathing” kimi anlayışlar getdikcə populyarlaşır. İnsanlar artıq təbiəti yalnız istirahət məkanı kimi deyil, sağlamlığın qorunması vasitəsi kimi də görməyə başlayırlar.

Daha Yaxşı Yuxu, Daha Az Stress və Daha Güclü İmmunitet

Müasir dövrün ən böyük problemlərindən biri keyfiyyətsiz yuxudur. Bir çox insan yataqda kifayət qədər vaxt keçirsə də, səhər yorğun oyanır. Bunun səbəblərindən biri təbii gün işığı ilə kifayət qədər təmasın olmamasıdır. İnsan orqanizmi milyon illər ərzində günəşin doğması və batmasına uyğunlaşaraq formalaşıb.

Gün ərzində açıq havada olmaq və təbii işıq almaq bioloji saatın düzgün işləməsinə kömək edir. Nəticədə axşam saatlarında melatonin hormonu daha təbii şəkildə ifraz olunur və yuxuya getmək asanlaşır. Daha keyfiyyətli yuxu isə öz növbəsində immun sisteminin, hormonal balansın və zehni fəaliyyətin dəstəklənməsinə şərait yaradır.

Stress də burada mühüm rol oynayır. Davamlı stress immun sisteminin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Açıq havada vaxt keçirmək, xüsusilə təbiət mühitində olmaq isə insanların əksəriyyətində rahatlama hissi yaradır. Bəzən uzun iş günündən sonra parkda yarım saatlıq gəzinti saatlarla ekran qarşısında oturmaqdan daha effektiv istirahət forması ola bilir.

Niyə Məhz 30 Dəqiqə?

Bir çox insan sağlam həyat tərzi haqqında eşidəndə bunu mürəkkəb və vaxt aparan proses kimi təsəvvür edir. Halbuki sağlamlıq üçün faydalı olan bəzi vərdişlər olduqca sadədir. Gündə 30 dəqiqə açıq havada olmaq onlardan biridir.

Bu 30 dəqiqə mütləq idman zalı, intensiv məşq və ya xüsusi proqram demək deyil. Səhər işə piyada getmək, nahar fasiləsində parkda gəzmək, axşam ailə ilə qısa gəzintiyə çıxmaq və ya həftəsonu təbiətdə vaxt keçirmək də eyni məqsədə xidmət edə bilər.

Əsas məsələ bunu gündəlik vərdişə çevirməkdir. Sağlamlığa təsir edən amillər çox vaxt birdəfəlik böyük dəyişikliklərdən deyil, illərlə davam edən kiçik vərdişlərdən formalaşır.

Təmiz Hava Sadəcə Rahatlıq Deyil, Sağlamlıq İnvestisiyasıdır

Bəzən insanlar sağlamlıq üçün bahalı əlavələrə, mürəkkəb proqramlara və ya möcüzəvi həllərə üz tuturlar. Halbuki orqanizmin ən fundamental ehtiyaclarından biri tamamilə pulsuzdur: təmiz hava.

Təmiz hava ağciyərlərin fəaliyyətini dəstəkləyir, ürək-damar sisteminə kömək edir, beynin daha məhsuldar işləməsinə şərait yaradır, stressin azalmasına, yuxunun yaxşılaşmasına və ümumi həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə töhfə verir. Müasir həyat bizi təbiətdən uzaqlaşdırsa da, hər gün cəmi yarım saat açıq havada olmaq bu əlaqəni yenidən bərpa etmək üçün kifayət edə bilər.

Bəlkə də bu gün öz sağlamlığınız üçün atacağınız ən faydalı addım yeni bir cihaz almaq, yeni bir pəhrizə başlamaq və ya əlavə qəbul etmək deyil. Bəlkə də ən doğru addım sadəcə qapını açıb çölə çıxmaqdır.

Hazırlayan:

                    Elnur Musabəyli